بازارهای مالی همواره بر پایه یک اصل ساده اما حیاتی بنا شدهاند: تقابل خریداران و فروشندگان. برای در جریان بودن معاملات سهام و اوراق بهادار به شکلی روان و پیوسته در بازار، همواره به حضور افرادی نیاز است که مایل به خرید یا فروش داراییهای خود باشند. با این حال، در دنیای واقعی همیشه خریدار و فروشنده در یک زمان با یک قیمت مشخص حضور ندارند. در این نقطه است که قهرمانان خاموش بازارهای مالی وارد میدان میشوند تا این خلاء بزرگ را پر کنند.
این نهادها که به عنوان سازندگان بازار یا اصطلاحاً بازارگردانان شناخته میشوند، معاملهگران با حجم بسیار بالا هستند که به معنای واقعی کلمه، “بازار” را برای معامله اوراق بهادار میسازند. آنها همیشه آماده خرید یا فروش هستند و با بالا بردن نقدشوندگی، به پویایی سیستم کمک شایانی میکنند. این حضور همیشگی به طور مستقیم به بازار و تمامی سرمایهگذاران خرد و کلان سود میرساند و از قفل شدن سرمایهها به شدت جلوگیری مینماید.
بازارساز یا بازارگردان کیست؟
اصطلاح بازارساز یا بازارگردان به شرکت، نهاد مالی و یا فردی متخصص اطلاق میشود که به طور پیوسته و فعال در بازارهای دو طرفه در یک اوراق بهادار مشارکت دارد. این نهادها با استفاده از تخصص و سرمایههای کلان خود، همزمان قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش یک دارایی را ارائه میدهند. حضور آنها تضمین میکند که هر زمان سرمایهگذاری تصمیم به معامله گرفت، طرف دومی در بازار برای پاسخگویی به این نیاز وجود داشته باشد.
مهمترین ویژگی این نهادها این است که بازارسازان نقدشوندگی در بازار سهام را کنترل میکنند و با این عملکرد حیاتی، از تشکیل صفهای طولانی خرید و فروش جلوگیری میکنند. در بازارهایی که آنها حضوری فعال دارند، سرمایهگذاران درگیر انتظار برای پیدا شدن طرف معامله نمیشوند. به این ترتیب بازارگردانها با ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا، از نوسانات شدید در قیمت هر سهم نیز جلوگیری میکنند و فضایی امنتر فراهم میآورند.
وظایف اصلی بازارگردانها در بازارهای مالی
حضور یک نهاد به عنوان بازارساز در بازارهای مالی تنها به معنای خرید و فروش تصادفی نیست. این نهادها بر اساس قوانین و دستورالعملهای بسیار دقیق و مشخصی فعالیت میکنند که در نهایت منجر به ایجاد یک محیط معاملاتی منصفانه، شفاف و کارآمد برای تمامی شرکتکنندگان و معاملهگران میشود.
سازمانهای بورس و نهادهای نظارتی همواره از بازارگردانها انتظار دارند تا تعهدات خود را به درستی و با دقت انجام دهند. این تعهدات شامل اجرای دقیق مجموعهای از اقدامات است که هر کدام نقش مهمی در کاهش ریسکهای سیستماتیک و افزایش اعتماد عمومی ایفا میکنند. از وظایف بازارگردانها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
حفظ نقدشوندگی در بازار
بازارگردانها با ارائه پیوسته پیشنهادهای خرید و فروش، اطمینان حاصل میکنند که سهامداران در هر لحظه که اراده کنند، بتوانند دارایی خود را به پول نقد تبدیل کرده و یا سهام جدیدی را به راحتی خریداری نمایند.
کاهش هزینههای معاملات
تفاوت میان قیمت پیشنهادی خرید و فروش به عنوان شکاف قیمتی (اسپرد) شناخته میشود. بازارسازان با ارائه قیمتهای منصفانه، تلاش میکنند تا این شکاف را به حداقل برسانند که در نتیجه آن هزینههای پنهان سرمایهگذاران کاهش مییابد.
کنترل دامنه نوسان قیمت
نوسانات ناگهانی و هیجانی میتواند اعتماد سرمایهگذاران را از بین ببرد. بازارگردانها با تزریق سرمایه در مواقع افت شدید و عرضه سهام در مواقع رشد حبابگونه، دامنه نوسانات قیمتی را در یک محدوده منطقی و امن نگه میدارند.
چگونه بازارسازان به بازار کمک میکنند؟
بازارگردانان برای کنترل بازار با تأمین پیوسته عرضه و تقاضا در بازار سهام، سبب میشوند تا سهام به سرعت و بدون وقفه بین خریداران و فروشندگان منتقل شود. برای رسیدن به این هدف کلیدی، آنها باید جسارت این را داشته باشند که در جهت عکس سرمایهگذاران عادی حرکت کنند و این رفتار خلاف جهت است که تعادل را به بازار بازمیگرداند.
به عنوان مثال، زمانی که شما برای فروش ۱۰۰ سهم از اوراق بهادار خود در بازار درخواست میدهید، حتی اگر هیچ فروشندهای در صف قرار نداشته باشد، یک بازارگردان سهام را از شما خریداری میکند. برعکس این موضوع نیز در زمان تقاضای بالا صادق است. البته باید دانست که بازارگردانها به دلیل پذیرش این ریسک بزرگ و نگه داشتن دارایی، سود یا دستمزد دریافت میکنند. بزرگترین ریسکی که بازارگردانها همواره با آن مواجه هستند، کاهش ارزش یک اوراق بهادار پس از خرید از فروشنده و قبل از موفقیت در فروش آن به یک خریدار جدید است.
پیامدهای نبود بازارگردان در سیستم اقتصادی
بدون حضور فعال بازارگردانها، مدت زمان بسیار زیادی طول میکشد تا خریداران و فروشندگان بتوانند یکدیگر را پیدا کرده و با یکدیگر معامله کنند. در واقع بدون بازارگردانان سطح نقدشوندگی به شدت کاهش پیدا کرده و به موازات آن، هزینهها و خطرات معاملات برای همه افزایش مییابد. در چنین شرایطی سرمایهگذاران خرد بیشترین آسیب را متحمل میشوند.
بازارهای مالی مدرن باید تا جای ممکن روان و بدون مشکل کار کنند، زیرا سرمایهگذاران و معاملهگران امروزی ترجیح میدهند به راحتی و بدون صرف زمان زیاد، فرآیند خرید و فروش خود را تکمیل کنند. بدون بازارسازان بعید است که بازارهای مختلف بتواند حجم معاملات فعلی و پویایی خود را حفظ کند. همچنین دشواری در انجام معاملات، مستقیماً میتواند مقدار پول در اختیار شرکتها و در نتیجه ارزش ذاتی آنها را نیز به شدت کاهش دهد.
اطلاعرسانی و حفظ ثبات در شرایط بحرانی
از طرفی دیگر، بازارسازان در قبال شفافیت بازار وظایفی دارند و ملزم هستند که قیمت اوراق بهادار و حجمی که مورد نظر فروشندگان و خریداران است را به صورت لحظهای به گوش سرمایهگذاران برسانند. این جریان پیوسته اطلاعات، به فعالان بازار کمک میکند تا تصمیمات منطقیتری بگیرند چرا که این فرآیند اطلاعرسانی به حفظ ثبات روانی بازار کمک شایانی میکند.
اهمیت این موضوع در زمان بیثباتی و بحرانهای مالی بسیار پررنگتر میشود. در زمان بیثباتی بازار، تقاضای نسبتاً پایدار و متعهدانه بازارگردانها، روند خرید و فروش در بازار را در جریان نگه میدارد و باعث گردش مداوم سرمایه در رگهای بازار میشود. این حضور مستحکم مانند یک لنگر اطمینان عمل کرده و از ایجاد بحرانهای اقتصادی عمیقتر پیشگیری به عمل میآورد.
مقایسه بازار با و بدون حضور بازارگردان
برای درک عمیقتر و ملموستر نقش حیاتی این نهادهای مالی، مقایسه وضعیت بازار در دو حالت کاملاً متفاوت بسیار کمککننده است. بررسی تفاوتهای ساختاری میان بازاری که توسط بازارگردانان حمایت میشود و بازاری که به حال خود رها شده است، اهمیت عملیات بازارگردانی را به وضوح نشان میدهد.
در جدول زیر، مهمترین فاکتورهای معاملاتی که مستقیماً بر تجربه سرمایهگذاران تاثیر میگذارند، در دو سناریوی حضور و عدم حضور بازارگردانها مورد ارزیابی قرار گرفتهاند تا ارزش واقعی این تسهیلگران مالی نمایان شود.
| ویژگیهای ساختاری بازار | در حضور بازارگردان | بدون حضور بازارگردان |
| سرعت انجام معاملات | بسیار بالا و تقریباً آنی | بسیار کند و نیازمند انتظار طولانی |
| میزان نقدشوندگی دارایی | عالی و کاملاً تضمینشده | بسیار پایین (با احتمال قفل شدن سرمایه) |
| شکاف قیمتی (هزینه معامله) | بسیار پایین و مقرونبهصرفه | بسیار بالا، متغیر و کاملاً غیرمنطقی |
| دامنه نوسانات قیمتی | مهار شده و در محدوده منطقی | شدید، غیرقابل پیشبینی و هیجانی |
در نهایت، میتوان با قاطعیت گفت که بازارگردانها با پذیرش ریسکهای بزرگ، نقش موتور محرک معاملات را در سیستم اقتصادی ایفا میکنند. آنها با تضمین نقدشوندگی، کاهش هزینههای پنهان و ایجاد سدی محکم در برابر نوسانات ویرانگر، فضایی را خلق میکنند که در آن سرمایهگذاران میتوانند با خیالی آسودهتر معامله کنند. درک عملکرد این تسهیلگران به ما نشان میدهد که پویایی اقتصاد و جریان پیوسته سرمایهها، تا چه حد وامدار فعالیت شبانهروزی بازارسازان است. بدون شک، معماری بازارهای مالی مدرن بدون وجود این ستونهای قدرتمند قادر به ادامه حیات نخواهد بود.
تامین سرمایه لوتوس پارسیان خود به تنهایی بازارگردانی صندوقهای سرمایهگذاری تحت مدیریت خود را برعهده دارد و همچنین در بازارگردانی بسیاری از اوراق منشتر شده نقش بازی میکند جهت اطلاع از سایر ارکان صندوقهای تحت مدیریت لوتوس به صفحه هرصندوق مراجعه کنید.