صندوق پوشش ریسک (hedge fund) چیست؟
یکی از مفاهیم و موضوعات مهم در حوزه مالی و سرمایهگذاری صندوق پوشش ریسک یا Hedge Fund است. در این نوشتار قصد داریم تا بیشتر با این صندوق آشنا شویم و ویژگیها و خطرات این صندوق را برسی کنیم. با ما همراه باشید.
معرفی صندوق پوشش ریسک (hedge fund)
صندوق هجفاند پوشش ریسک یک ساختار سرمایهگذاری مشترک است که توسط یک شرکت مدیریت مالی یا مشاور سرمایهگذاری ایجاد شده و به سرمایهگذاران خود امکان حضور در طیف وسیعتری از موقعیتهای سرمایهگذاری را میدهد بنابراین هجفاند نوع خاصی از سرمایهگذاری نیست و یک ساختار است.
در حقیقت، صندوقهای هجفاند شرکتهای خصوصی هستند که سرمایهگذاران بزرگ پول خود را در اختیار آنها قرار میدهند تا در فرصتهای مختلف سرمایهگذاری کنند. این سرمایهگذاران به صورت عمومی نهادهایی مانند صندوقهای بازنشستگی، شرکتهای بیمه یا افراد بسیار متمول هستند.
صندوق هجفاند، توسط افراد حرفهای و با تجربه در سرمایهگذاری اداره میشوند. در واقع میتوان گفت کار این نوع شرکتها این است که موقعیتهایی برای سرمایهگذاری پیدا کنند که ریسک بالایی دارند. این موقعیتهای سرمایهگذاری به تحقیق و بررسی زیادی نیاز دارند و شاید تا حد زیادی به اطلاعاتی وابسته باشند که بهراحتی در دسترس همه قرار نمیگیرد، بههمین خاطر است که گفته میشود افراد حرفهای در سرمایهگذاری چنین شرکتهایی را اداره میکنند.
صندوقهای پوشش ریسک بر خلاف سایر صندوقهای سرمایهگذاری، از آزادی عمل بیشتری برای اتخاذ سرمایهگذاریها و استراژیهای تهاجمی برخوردار هستند و با به کارگیری ابزارهایی چون اهرم مالی، فروش استقراضی، اتخاذ موقعیت خرید و فروش در ابزارهای مشتقه و سایر شیوههای سرمایهگذاری سفته بازانه، کسب سود میکنند. در واقع، این صندوقها به بهترین شکل از اختلاف قیمت در بازارهای مختلف بهره میبرند و به اصطلاح مالی امکان آربیتراژ دارند.
تاریخچه صندوق پوشش ریسک
اولین صندوق که امکان پوشش دادن ریسک را داشت توسط آلفرد وینسلو جونز بنیانگذاری شد که به سال ۱۹۵۰ میلیادی برمیگردد. جونز توانست صد هزار دلار سرمایه جمعآوری کند و با استفاده از آن توانست ریسک سرمایهگذاری بلندمدت خود در سهام را با فروش کوتاه مدت سهام به حداقل برساند.
استراتژی اتخاذ شده توسط جونز امروزه تحت عنوان مدل کلاسیک long/short equities شناخته میشود که در سهامی که انتظار ریزش قیمت در آینده را دارد موقعیت short(sell) میگیرد و در سهامی که انتظار رشد قیمت در آینده دارد موقعیت long(buy) اتخاذ میکند.
ویژگیهای صندوقهای پوشش ریسک
از جمله مهمترین ویژگیهای صندوقهای هجفاند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نیاز به سرمایه بالا و مشتریان ثروتمند برای تشکیل صندوق
- کارمزد و هزینههای بالاتر نسبت به سایر صندوقها
- سپردهها باید برای بلندمدت باقی بماند در نتیجه نمیتوان انتظار نقدشوندگی سریع از آنها داشت. این صندوقها از سرمایهگذاران میخواهند که پول خود را برای مدت یک یا چند سال قفل کنند.
- در طرفِ مقابلِ سودهای چشمگیر این نوع صندوقها، ریسکهای بزرگ است. استراتژیهای متمرکز، صندوقهای هجفاند را در معرض زیانهای بالقوهی بزرگی قرار میدهد.
- خطرات صندوقهای پوشش ریسک
- از جمله خطراتی که صندوق هجفاند ( hedge fund) میتواند داشته باشد عبارتند از:
- اثر اهرم: به غیر از پولی که سرمایهگذاران در صندوقهای پوششدهنده ریسک سرمایهگذاری میکنند، این صندوقها مبالغی را از بانکها و سایر نهادهای مالی قرض میکنند. به عنوان مثال، در فضای جهانی این نوع صندوقها میتوانند در مقابل هر یک دلار حدود نه دلار از بانکها قرض بگیرند. بنابراین یک زیان ده درصدی میتواند به قیمت از دست دادن کل سرمایه صندوق باشد. بهکار بردن اهرم و پول استقراضی میتواند خسارت کوچک را به یک ضرر بزرگ تبدیل کند.
- استقبال از دارایی ریسکپذیر: این نوع صندوقهای سرمایهگذاری ذاتا به دنبال سرمایهگذاری پرریسکتر و بازده حداکثری هستند.
- عدم شفافیت: در صندوقهای پوششدهنده ریسک استراتژیهای معاملات، متنوعسازی سبد دارایی و … به صورت واضح و شفاف برای سرمایهگذاران توضیح داده نمیشود.
- عدم نظارت: تشکیل و فعالیت صندوق هجفاند مشروط به داشتن نظارت بر روی امور مالی آن نیست بنابراین بسیاری از آنها ریسکهای ساختاری پنهان دارند.
معایب صندوق پوشش ریسک
- ضرر و زیان بالقوه زیاد و بزرگ
- نقدینگی کمتر نسبت به سایر صندوقهای سرمایهگذاری
- قفل شدن وجوه و داراییها برای مدت طولانی
- افزایش احتمال زیان به دلیل استفاده از اهرم
چرا در ایران صندوق پوشش ریسک وجود ندارد؟
سرمایهگذاری در فرصتهای مختلف و عدم وجود مقررات محدودکننده همواره سرمایهگذاری در صندوقهای پوشش ریسک را با کسب سودهای کلان همراه کرده است. منتها این گستردگی میتواند خطرات بالقوه زیادی نیز در پی داشته باشد. برخی از معروفترین شکستهای اقتصادی قرن ۲۱، مرتبط با صندوقهای پوشش ریسک است. در واقع، مدیران صندوقهای پوشش ریسک، سرمایهگذاریهای پرخطری را انجام میدهند که نسبت به دیگر سرمایهگذاریها ریسک بالاتری دارد. همچنین تاسیس این دسته از صندوقها نیازمند تدوین مقرارت لازم توسط سازمان بورس و اوراق بهادار است که در حال حاضر اقدامی برای آن صورت نگرفته است.
سخن پایانی
در این مقاله توضیح دادیم که صندوق پوشش ریسک چیست و چه ویژگیهایی دارد. همانطور که اشاره شد این صندوق دارای استراتژی متفاوتی برای کسب سود است و ریسک مخصوص به خود را دارد. برای آشنایی با سایر صندوقهای سرمایهگذاری به بخش معرفی صندوقهای سرمایهگذاری تأمین سرمایه لوتوس پارسیان مراجعه